Sự Trở Lại Của Tên Lửa Oreshnik Và Thông Điệp “Sát Sườn” Của Moscow Gửi Tới NATO

Ngày 9 tháng 1 năm 2026 sẽ được ghi nhớ không chỉ vì quy mô của đợt không kích, mà vì tính chất bước ngoặt của nó. Khi tên lửa Oreshnik xé toạc bầu trời Lviv – thành phố vốn được coi là hậu phương an toàn nhất của Ukraine – Moscow đã chính thức xóa bỏ mọi lằn ranh đỏ về địa lý trong cuộc xung đột này. Đây không đơn thuần là một đòn tấn công quân sự, đó là một nước cờ địa chính trị được tính toán lạnh lùng.

1. Lviv: Khi Hậu Phương Trở Thành Tiền Tuyến

Trong suốt gần 4 năm xung đột, Lviv giữ một vai trò đặc biệt. Nằm sát biên giới Ba Lan, đây là cửa ngõ sinh tử, là “động mạch chủ” nơi hàng tỷ USD viện trợ quân sự và nhân đạo từ phương Tây chảy vào Ukraine. Lviv cũng là nơi trú ẩn của hàng ngàn người tị nạn, là nơi đặt các cơ quan ngoại giao dời đô từ Kyiv về.

Việc Nga lựa chọn Lviv làm mục tiêu cho loại vũ khí tối tân nhất của mình – Oreshnik – là một sự thay đổi chiến thuật mang tính trừng phạt.

Khác với các cuộc tấn công bằng UAV Shahed hay tên lửa hành trình Kalibr trước đây (vốn bay chậm và dễ bị đánh chặn), Tên lửa Oreshnik đánh vào Lviv với một tốc độ và quỹ đạo khiến hệ thống phòng thủ trở nên vô nghĩa. Thông điệp ở đây cực kỳ rõ ràng: Khoảng cách địa lý không còn là tấm khiên bảo vệ. Moscow đang chứng minh rằng họ có thể chặt đứt tuyến đường tiếp vận ngay tại điểm khởi đầu của nó, ngay trước mũi các trinh sát điện tử của NATO đang đồn trú bên kia biên giới Ba Lan.

2. Giải Phẫu “Cơn Ác Mộng” Kỹ Thuật: Tên lửa Oreshnik Dưới Góc Nhìn Khí Động Học

Để hiểu tại sao phương Tây lại lo ngại đến vậy, chúng ta cần nhìn sâu vào “nội tạng” của con quái vật này, vượt ra ngoài những con số truyền thông thường đăng tải.

Bản chất của IRBM thế hệ mới Oreshnik (Cây Phỉ) không phải là một thiết kế hoàn toàn mới từ con số không, mà được cho là biến thể của dự án RS-26 Rubezh đã từng bị tạm hoãn. Nó thuộc lớp Tên lửa đạn đạo tầm trung (IRBM) – loại vũ khí từng bị cấm bởi Hiệp ước INF.

Tại sao đánh chặn tên lửa Oreshnik gần như là bất khả thi? Vấn đề không chỉ nằm ở tốc độ Mach 10 (khoảng 3 km/giây). Các hệ thống như Patriot PAC-3 hay THAAD của Mỹ về lý thuyết có thể đánh chặn mục tiêu siêu thanh. Tuy nhiên, tên lửa Oreshnik sở hữu hai đặc tính khiến bài toán đánh chặn trở nên cực đại khó:

1. Quỹ đạo bán đạn đạo (Semi-ballistic trajectory): Không giống như ICBM bay theo hình parabol cố định ra ngoài không gian rồi rơi xuống, Oreshnik có khả năng thay đổi quỹ đạo ở pha giữa và pha cuối. Điều này khiến các radar điều khiển hỏa lực của đối phương không thể tính toán điểm rơi chính xác.
2. Cơ chế MIRV độc đáo (Multiple Independently targetable Reentry Vehicle): Điểm “chết người” nhất của Oreshnik nằm ở phần đầu đạn. Khi tiếp cận mục tiêu, nó không lao xuống như một khối duy nhất. Nó tách ra thành các đầu đạn con (thường là 6 khối).
   • Hãy hình dung: Một hệ thống radar đang theo dõi một mục tiêu duy nhất, đột nhiên mục tiêu đó “nở hoa” thành 6 mục tiêu riêng biệt lao xuống với tốc độ siêu vượt âm, mỗi mục tiêu lại giải phóng thêm các đạn con (submunitions).
   • Sự bão hòa mục tiêu này làm quá tải máy tính điều khiển của mọi hệ thống phòng không hiện đại nhất. Các tổ hợp phòng không đơn giản là không đủ đạn tên lửa để bắn hạ tất cả các đầu đạn con cùng lúc.

Sức mạnh của Động năng (Kinetic Energy) Dù Nga tuyên bố sử dụng đầu đạn thông thường, nhưng ở vận tốc Mach 10, bản thân khối lượng của đầu đạn khi va chạm với mặt đất đã tạo ra sức công phá tương đương bom nổ mạnh mà không cần thuốc nổ. Đây là nguyên lý “God rods” (Thanh trượng của Chúa) trong khoa học quân sự: dùng động năng để xuyên phá các hầm ngầm, boong-ke chỉ huy kiên cố mà các loại bom thông thường không thể với tới.

3. Cái Cớ Chính Trị: “Dinh Thự Putin” Và Nghệ Thuật Leo Thang

Mọi cuộc leo thang quân sự đều cần một “Casus Belli” (nguyên cớ chiến tranh). Lần này, Moscow viện dẫn vụ tấn công bằng UAV vào dinh thự của Tổng thống Putin.

Giới quan sát chuyên nghiệp cần đặt dấu hỏi lớn ở đây. Một chiếc UAV bay qua hàng lớp phòng không dày đặc nhất thế giới để đến được tư dinh của một trong những người được bảo vệ nghiêm ngặt nhất hành tinh?

Có hai kịch bản:

• Kịch bản 1: Lỗ hổng an ninh của Nga là có thật. Điều này cho thấy sự táo bạo và năng lực tác chiến sâu trong lòng địch của Ukraine đã đạt cấp độ mới.
• Kịch bản 2 (Khả thi hơn): Đây là một chiến dịch “Cờ giả” (False Flag) hoặc sự phóng đại có chủ đích. Trong bối cảnh Nga cần thử nghiệm tên lửa Oreshnik trên thực địa và muốn bẻ gãy ý chí phương Tây trước khi chính quyền mới tại Mỹ (nếu có sự thay đổi chính sách vào năm 2026) định hình chiến lược, họ cần một lý do đủ mạnh để biện minh cho việc sử dụng vũ khí chiến lược.

Dù là kịch bản nào, kết quả vẫn là sự hợp thức hóa việc sử dụng IRBM trong một cuộc xung đột quy ước – một tiền lệ nguy hiểm cho an ninh toàn cầu.

4. Bàn Cờ Năng Lượng Và Chiến Thuật Mùa Đông

Cuộc tấn công ngày 9/1 không chỉ nhắm vào quân sự. Việc gần 500.000 người dân Kyiv mất điện ngay giữa tháng Giêng lạnh giá là một phần của chiến lược “vũ khí hóa mùa đông”.

Nga hiểu rằng, sự kiên nhẫn của người dân Ukraine có giới hạn. Bằng cách đánh sập lưới điện liên tục, Moscow muốn tạo ra một làn sóng tị nạn mới tràn sang châu Âu, gây áp lực lên hệ thống an sinh xã hội của EU, từ đó buộc các nước châu Âu phải gây sức ép lên Kyiv để ngồi vào bàn đàm phán với những điều kiện bất lợi.

Oreshnik đóng vai trò là “kẻ dọn đường”. Khi các hệ thống phòng không phải căng mình đối phó hoặc e sợ Oreshnik, bầu trời sẽ hở sườn cho các loại tên lửa rẻ tiền hơn và UAV tự sát xâm nhập và phá hủy cơ sở hạ tầng năng lượng.

5. Phản Ứng Của Phương Tây: Sự Lúng Túng Chiến Lược

Sự kiện ngày 9/1 đã phơi bày một thực tế đáng buồn của khối NATO: Khoảng trống trong năng lực răn đe phi hạt nhân.

• Châu Âu: Các nhà lãnh đạo EU lên án mạnh mẽ, nhưng ngôn từ không thể đánh chặn tên lửa. Châu Âu hiện không có một hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo tầm trung nào đủ sức bao phủ biên giới phía Đông một cách toàn diện.
• Hoa Kỳ: Sự chú ý dồn về phản ứng của Washington. Tuy nhiên, năm 2026 là giai đoạn nhạy cảm của chính trị Mỹ. Những phát biểu của cựu Tổng thống Donald Trump – bày tỏ sự hoài nghi về lý do của Nga nhưng không cam kết can thiệp mạnh mẽ – phản ánh sự chia rẽ sâu sắc trong nội bộ Mỹ về việc tiếp tục hỗ trợ Ukraine.

Nga đang khai thác triệt để sự “lệch pha” này. Họ tấn công mạnh nhất khi đối thủ đang bối rối nhất.

6. Một Trật Tự Mới Đầy Rủi Ro

Vụ tấn công Oreshnik vào Lviv không nên được nhìn nhận như một sự kiện đơn lẻ. Nó đánh dấu sự trở lại của thời kỳ “Khủng hoảng Tên lửa Châu Âu” (Euromissile Crisis) như những năm 1980, nhưng với công nghệ nguy hiểm hơn gấp bội.

Chúng ta đang chứng kiến sự bình thường hóa việc sử dụng vũ khí siêu vượt âm chiến lược. Nếu tên lửa Oreshnik trở thành một lựa chọn thường xuyên trong thực đơn tác chiến của Nga, Ukraine sẽ đối mặt với bài toán tồn vong thực sự, và NATO sẽ buộc phải xem xét lại toàn bộ học thuyết phòng thủ của mình.

Câu hỏi lớn nhất lúc này không phải là “Ukraine sẽ trả đũa thế nào?”, mà là “Liệu thế giới có đang trượt dài vào một cuộc chạy đua vũ trang không kiểm soát, nơi tốc độ của tên lửa nhanh hơn tốc độ của ngoại giao?”.